De kerken van Lalibela
Dagboek
Memek in Lalibela

Als er iets 'moet' in Ethiopie, dan is dat het 'historical circuit', de route langs de culturele erfenis: Lalibela, de kerken van Tigray, Aksum, Gondar en de kloosters van Lake Tana. De meeste bezoekers aan Ethiopië doen dat rondje in omgekeerde volgorde want 'dan heb je het mooiste voor het laatst bewaard': Lalibela. Ik begin er omdat ik nu eenmaal altijd dwars ben en omdat iemand me vertelde 'over twee weken is het kersttijd in Europa en dan komen de toeristen en wordt het druk.' Iedere dag zeven vluchten met een Fokker50 vanuit Addis Abeba. Velen doen het historical circuit per vliegtuig want Ethiopië is een groot land en reizen per bus is er afzien. Die toeristen komen dan wel op de plaatsen van cultuur maar beleven niets van het fantastische landschap van het Ethiopische Hoogland. Sommigen huren in Addis Abeba een 4WD met chauffeur. Ik ontmoette een echtpaar dat het circuit deed per helicopter, met een Zuidafrikaanse piloot. Dat kan natuurlijk ook, als je over veel geld beschikt.

Lalibela: in steen uitgehakte kerken. Niet in een rotswand, verticaal, als de tempels en tombes van Petra in Jordanië, maar uitgehakt in het horizontale vlak en volledig vrijgemaakt van het omringende gesteente. Niet alleen uitgehakt maar ook uitgehold: pilaren, gewelven, portalen zijn vrijgemaakt uit de steen. Het is een verbluffend staaltje van noeste arbeid en vooral van ruimtelijk inzicht. En het zijn geen miezerige kapelletjes maar volwassen kerken; Bet Maryam, Bet Amanuel en Bet Giyorgis zijn de grootste en de laatste is een uitzonderlijk landmark, een object van wereldklasse. Bet Giyorgis: in een trapeziumvormige kuil staat een kruisvormige kerk van drie verdiepingen, zeker twintig meter hoog, of liever gezegd: diep. Voor die kuil te staan, te kijken op de bovenkant van dat kruis, dat is een bijzondere ervaring. Achthonderd jaar oud en puntgaaf. De Bet Maryam heeft wel geleden. Niet van de tijd maar van de mens. Italianen hebben de afgebrokkelde zuilen aan weerszijden vervangen door afzichtelijke exemplaren van grove stenen blokken. Daarna heeft een Italiaanse onderzoeker honderden gaten in de kerk geboord om de stabiliteit van het gesteente te onderzoeken en tenslotte heeft Unesco er het lelijkste dak ter wereld over gespannen.

Waarom hakten mensen in godsnaam kerken uit in het gesteente? Memek: om uit het zicht te blijven van Islamitische veroveraars. De kerken van Lalibela werden uitgehakt in de donkere periode van de Ethiopische geschiedenis na de neergang van het koninkrijk van Aksum maar voor de opkomst van het koninkrijk van Gondar. Memek is mijn gids (in Afrika kun je niets doen zonder ...). Met Memek op stap gaan, dat is werken hoor. 's Ochtends doen we de noordelijke groep kerken en de Bet Giorgis, dan mag ik lunchen van Memek en 's middags zijn de kerken van de zuidelijke groep aan de beurt. 'Je hoeft je veters niet te strikken, de volgende kerk is een klein eindje verderop'; geen tijdverspilling, Memek houdt van aanpoten. Memek is 'gelicenseerd' zoals dat heet; hij heeft de toerisme opleiding in Addis Abeba gevolgd. Wat houdt die opleiding in? Engels, natuurlijk, en geschiedenis en architectuur, verantwoord toerisme en omgang met toeristen. Wat is het belangrijkste in de omgang met toeristen? 'Geduld hebben' zegt'ie.